Akt normatywny

Podmiot stosunku prawnego

Podmiotami stosunku prawnego są osoby, które w nim występują jako uprawnione bądź zobowiązane do konkretnego zachowania względem innych osób, będących uczestnikami tego samego stosunku prawnego.
W zależności od gałęzi prawa i rodzaju stosunku prawnego możemy wskazać różne typy podmiotów prawa:
W ramach prawa konstytucyjnego możemy mówić o następujących podmiotach stosunków prawnych: Sejm, Senat, Prezydent.
W prawie karnym podmiotami stosunku prawnokarnego są: Państwo, reprezentowane przez organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości oraz sprawca – najczęściej osoba fizyczna, która popełniła czyn zabroniony.
W prawie cywilnym podmiotami stosunku cywilnoprawnego będą osoby fizyczne, osoby prawne a także niekiedy jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej.

Zdolność do czynności prawnych

Zdolność do czynności prawnych – jest to możliwość nabywania praw przez podmiot i zaciągania zobowiązań, przez własne podmiotu działanie, poprzez czynności prawne. O ile zdolność prawna to posiadanie praw i obowiązków od urodzenia, tak zdolność do czynności prawnych to możliwość wywoływania skutków prawnych. Innymi słowy jest to możność do składania oświadczeń woli w celu powstawania, zmiany, wygaszania stosunków prawnych.
Artykuł 11 kc stanowi: „Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwila uzyskania pełnoletniości”; art. 12 kc „Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie”. O posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnej decyduje więc wiek (pełną zdolność do czynności prawnych mają osoby pełnoletnie, czyli te, które ukończyły osiemnaście lat - chyba, że prawo stanowi, iż do dokonania określonej czynności prawnej wymagana jest wyższa granica wieku, np.: aby zostać senatorem należy mieć ukończone 30 lat) i osoby nie ubezwłasnowolnione. Pełną zdolność do czynności prawnych mają również osoby, które nie uzyskały pełnoletności ale zawarły związek małżeński.
Ubezwłasnowolnienie orzeka sąd wobec osób, które nie są wstanie kierować swoim postępowaniem na skutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego, albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych. Przyczyną ubezwłasnowolnienia może tez być pijaństwo czy narkomania.
Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają ci, którzy ukończyli trzynaście lat, ale nie uzyskali pełnoletności, oraz te osoby w stosunku do których orzeczono częściowe ubezwłasnowolnienie. Dla osoby częściowo ubezwłasnowolnionej ustanawia się kuratelę. Istotą kurateli jest to, że czynności prawne dokonane przez osobę mającą częściową zdolność do czynności prawnych wymagają potwierdzenia przez przedstawiciela ustawowego.
Nie posiadają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu lub spełniły warunek wieku i są to nawet osoby pełnoletnie, ale zostały orzeczeniem sądu ubezwłasnowolnione. Tylko te osoby nie mogą składać oświadczeń woli w celu wywołania skutków prawnych w postaci powstania, zmiany, wygaśnięcia stosunku prawnego. Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnej jest nieważna (art. 14 § 1 kc). Dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie ustanawia się opiekę (art.  13 § 2 kc).

Osoby fizyczne

Osoby fizyczne – osobą fizyczną jest człowiek od momentu urodzenia aż do śmierci. Człowiek ma podmiotowość prawną o ile rodzi się w państwie, którego system prawny te podmiotowość mu nadaje w momencie urodzenia (w starożytnym Rzymie niewolnik był traktowany przez prawo jak rzecz – nie miał więc podmiotowości prawnej w tym znaczeniu.)
Do pełnego uczestnictwa osoba fizyczna winna posiadać określone, przewidziane przez prawo kwalifikacje. Są nimi zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych.

Zdolność prawna jest to właściwość, atrybut podmiotu prawnego polegająca na tym, że może on być podmiotem praw i obowiązków.
O osobach fizycznych i ich zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnej traktuje cały rozdział pierwszy kodeksu cywilnego. Artykuł. 8 kc mówi: „Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną”. Za chwilę urodzenia przyjmuje się moment odłączenia się dziecka od ciała matki. Zdolność prawną ma również dziecko poczęte; jednakże prawa i zobowiązania majątkowe uzyskuje ono pod warunkiem, że urodzi się żywe. Takie założenie ma odzwierciedlanie w prawie spadkowym; i tak: mimo że                                    art. 927 § 1 ustanawia zasadę w prawie spadkowym, że „Nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje”, to w § 2 tegoż artykułu jest ustanowiony wyjątek, o którym była mowa wyżej: „Jednakże dziecko w chwili otwarcia spadku już poczęte może być spadkobiercą, jeśli urodzi się żywe”.
Zdolności prawnej nie można odebrać podmiotowi, przez całe życie zachowuje on prawa i obowiązki; wygasają one z chwila śmierci.

Orzeczenia sądowe i decyzje administracyjne

orzeczenia sądowe są to działania organu sądowego stwierdzające w oparciu o przepisy prawne, istnienie określonego stanu prawnego (np. stwierdzenie niezaspokojonej wierzytelności (długu) z tytułu pożyczki i związanych z tym uprawnień i obowiązków stron.) – jest to orzeczenie deklaratoryjne stwierdzające istnienie określonego stanu prawnego. Orzeczenia sądowe mogą mieć też postać orzeczeń konstytutywnych tzn. takich, które w oparciu o przepisy prawa tworzą nowy nie istniejący przed wydaniem orzeczenia stan prawny ( np. wyrok orzekający rozwód pociąga za sobą ustanie małżeństwa i powstanie nowych uprawnień i obowiązków byłych małżonków przy zniesieniu uprawnień i obowiązków dotychczasowych).

- decyzje administracyjne są wynikami działania organu administracji państwowej (rządowej lub samorządowej) podjętymi w ramach posiadanych przez nie uprawnień (kompetencji), zmierzających do wywołania przewidzianych prawem konsekwencji np.: wydanie decyzji na budowę domu, wydanie koncesji na handel alkoholem.